bidasoaldeko kazetariak

bidasoaldekokazetariak@gmail.com

Mugaren bi aldeetan, Euskal Herria

Juanma Sarasola

Anekdota arront argigarria dakar Jose Ramon Enparan hondarribiarrak joan den abenduan plazaratu zuen liburuak –Udalak argitaratuta-, Hondarribiko XVII. mende hasierako gertaerak aztertzean: “frantsesak” kanporatzeko Espainiako buruzagiek Hondarribikoei agindutakoaren harira, garai hartako dokumentuek diote Hondarribiko agintariek kostata obeditu zutela herrian bizi ziren neskame lapurtar eta baxenafarrak kanporatzeko agindua, “arazorik ez” zutela ematen argudiatzen baitzuten. Espainol mentalitatedunek “frantses’ deitzen zieten, eta deitzen diete, Hondarribia pareko bizilagunei, hendaiarrei; eta frantziar mentalitatedunek “espainol” deitzen digute Bidasoaz hegoaldeko bizilagunoi.

Goi politikak agintzen zuen, eta agintzen du, Bidasoaren bi aldeko auzo herrien liskar eta gorabeheretan ere.

Sinetsarazi nahi digute ez garela herri bakar bat, nazio bat.

Baina historiak eta batez ere giza harremanek kontrakoa erakusten dute behin eta berriro.

Zenbat abizen lapurtar edota baxenafar daude, esaterako, Irun-Hondarribian? Adibidez, Kanpandegi, Duinat, Dagerre, Iridoi, Bidarrai, Darzeles… arront errotuta daude. Eta Lapurdin, Baxe Nafarroan eta Zuberoan zenbat abizen hegoaldetar daude? Lekuona, Agirre, Zuzuarregi, Martiarena… dira horietako batzuk, eta ez dire horiek guziak gerretatik, soldadutzatik, edota errepresiotik ihesi joandakoen ondorengoen deiturak bakarrik, horietako asko giza harreman normalen ondorio dire (merkatuetan, lantokian, festetan… egindako harremanak).

Zenbat deitura baxenafar edota zuberotar daude Nafarroaren eremu euskaldunetik hasita, eremu erdaldunduraino? Oses abizena, Ortzaize herritik; Sola, Soule edo Zuberotik; Barcos, Barkoxetik; Lasa, Baxe Nafarroko izen bereko herritik, Sueskun Suhuskunetik; Iridoi, Ihidoitik, Yoldi, Iholditik…

Eta deituretan eta ohituretan ez ezik, herri hizkeran ere atzematen dira elkarren eraginak, ezarri ziguten muga politikoak ez baititu gure euskarak erabat mozten, nahiz eta azken hamarkadetan, zoritxarrez, halako urruntze bat antzematen den.

Elkarren eraginaren adibidetxo batzuk emango ditut: Lapurdi hegoaldeko kostaldetik Baztan arte, ‘gan’ esaten da ‘joan’-en ordez; Hegoaldeko salbuespenak Irun eta Hondarribia dira: ‘joan’ eta ‘fan’ esaten dugu hemen, baina badire lapurtarrei hartutako hitz franko, baita gaskoiei ere. Hondarribian ‘maxina’ esaten da, ‘makina’ adierazteko, eta Beran ‘fite’, ‘bixkor’ adierazteko. Eta Lapurdiko euskara kostatarrean Hegoaldeko ahoskeraren eragina nabaria da.

Niko Etxartek kantatzen duen moduan, …mugaren bi aldeetan beit’Eskual Herria!

Single Post Navigation

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s

%d bloggers like this: