Pro eta segur

Aritz  Sorzabal

 

“Guretzat garrantzitsuena pertsonak dira, giza ondarea. Profesional onenak ditugu gurekin, ez bakarrik egoki trebatuta daudelako, baita talde lanean aritzeko izaera dutelako ere”. Prosegur enpresako lagunen hitzak dira horiek; euren webgunean zintzilikatuta duten konpromisoen adierazpena, hain zuzen ere. Martxoaren hasieran San Mamesen gertatutakoa ikusita, talde lanean aritzeko gai direla ez du inork ukatuko; hori bai, “pertsonak” eta “giza ondarea” babesteko baino, jipoitzeko helburuarekin.

Athleticen eta Realaren arteko partida bukatu eta gero, Prosegurreko zaindariak gogor oldartu zitzaien Bilbora hurbildutako realzaleei, estadiotik irten zitezen. Neurriz kanpoko jarrera hori zela-eta, inongo arrazoirik gabe bortizkeria erabili zutela ikusita, Realak enpresa horren aurkako neurriak hartuko zituela aurreratu zuen; epaitegietara joko zuela, alegia. Izan ere, lekukoak eta zaurituen mediku-agiriak baitituzte froga gisa. Sarreraren bat eskuratzeko hemezortzi ordu ilaran egon ondoren, eta epailearen lan kaskarraren erruz derbian porrota jaso eta gero, etxera kolpatuta itzultzea zigor gehigarria izan zen realzaleentzat.

San Mamesetik gertu, Leioan, antzeko egoera baten lekuko izan nintzen duela hogei bat urte. Autobusez bidaia egiten nuen Bizkaia aldera, realzale askok martxoaren 4ean derbia ikusteko asmoz egin bezala; unibertsitatera joateko, nire kasuan. Kazetaritza ikasteko egunero 200 kilometrotik gora egitea neketsua zen; eta etxera itzultzeko lehen autobusa hartzeko egin beharra zegoen ilarak ez zuen gehiegi laguntzen, itxaronaldia Anoetako leihatila aurrean hemezortzi ordu egotea baino arinagoa izan arren. Hori guztia gutxi balitz, campuseko segurtasun zerbitzuaren mehatxuak ez zuen lasaitasunerako denborarik uzten; ikasleek protesta egiten zuten gehienetan, indarkeria erabiltzen baitzuten gazteen kontra. Testuingu horretan izan nuen, lehen aldiz, Prosegurren eta bere menpeko Protecsaren berri. Bi hamarkada geroago, segurtasunaren izenean edo, bistan da enpresa horrek “profesional onenak” trebatzen jarraitzen duela.

Cloro, salitre, crema

Oihana Llorente

 

Recientemente he podido ver el documental que recoge el avance de la apisonadora del Alzheimer en la mente del expresidente de la Generalitat de Catalunya Pasqual Maragall. «Cuchara, bicicleta, manzana» es un emotivo reportaje que alerta de las duras consecuencias de esta desconocida enfermedad tanto en el enfermo como en sus allegados.

En un momento de la película, Maragall habla de «la magdalena de Proust», en referencia al proceso de evocar momentos del pasado a partir de un olor determinado. Como si de una máquina del tiempo se tratara, esta frase me hizo viajar a los recovecos más recónditos de mi memoria y tres olores envolvieron de inmediato mi mente.

El primero, el del cloro. Cada vez que percibo el hedor de este elemento químico, mis tripas se encogen y puedo observar cómo mi madre tira de una enloquecida niña a la que intenta meter a la fuerza en el maldito cursillo de piscina. Cabe destacar que mis casquetas causaron efecto y que nunca aprendí a nadar como se debe.

El salitre y la crema son los otros olores que desencadenan algunos de mis recuerdos. Con estos aromas en la mochila, mi memoria viaja a la costa catalana, donde veraneaba cuando era niña y todas las mañanas perseguía el perfume del mar a bordo de una colchoneta con la imagen de Snoopy. Una vez en la playa, y embadurnada por completo de crema, esperaba ansiosa a la avioneta que nos bombardeaba balones de una marca cosmética, rompiendo nuestras fortalezas de arena.

Cada vez que una mente se apaga, un testimonio, un testigo directo de nuestra historia se silencia. No vivimos de los recuerdos, tampoco por ellos, pero sin ellos, sin la transmisión de esas historias, vidas, no se podrían confeccionar las memorias colectivas.

A pesar de los avances tecnológicos, todavía somos incapaces de parar la pérdida del tesoro colectivo que supone la memoria. Mientras pueda, me aferro a la mía: Cloro, salitre, crema.

Aterpe bila Bidasoaren bi aldeetara

Juanma Sarasola

 

Gerretatik nahiz gatazketatik, hauen ondorioetatik, eta soldaduskatik ihesi joan izan dira euskal herritarrak mendeetan, beste hainbat herritako jendea bezala. Intsumitu, objektore, desertore… eta ondorioz errefuxiatu, ihesean atzemanak ez baziren, behinik-behin. Gazte nahiz zahar, gizonezko nahiz emakumezko, iheslari; izan ere, gizarte osoak pairatu izan ditu gerrak, batez ere zibil babesgabeek. Batzuetan aldez aurretik hanka egiten zuten gerrara joan nahi ez zutenek, eta beste askotan gerra hasita eta gain-gainean zutela itzuri joaten ziren familiak, leku seguruago baten bila. Gurean, Euskal Herrian, Bidasoa edo Pirinioak alde batera edo bestera zeharkatzea izan da herritar andana baten salbazioa… edo batzuetan kalbarioa.

 

Maiz besteen gerrak jasan behar izan ditugu, haietan borrokatzera behartuak izan gara, bando baten edo bestearen alde, eta askotan elkarren kontrako bando banatan armak hartuta, batetik Espainiaren menpeko euskal herritarrak, eta, bestetik Frantziaren uztarripekoak. Euskal anaiak elkar hiltzen, buruzagi arrotzen aginduetara.

 

Gure eskualdean, Behe Bidasoan, mendeak dira intsumitu, desertore eta errefuxiatuek ibaia, zubiak edota mendiak erabili behar izan dituztela beren buruak salbatzeko. Hala hegotik iparrera, nola alderantziz. Horren berri hainbat iturritan irakur dezakegu: bertsoetan, eleberrietan, agiri ofizialetan… Zenbaitetan modu nobelatuan kontatu izan dituzte egoera gogor horiek. Esate baterako, Frantses Iraultzaren ondorioz makina bat lapurtar, baxenafar eta zuberotar aterpetu ziren Gipuzkoan edota Nafarroan, frantziar jakobinismo etnizida eta homogeneizatzailearen atzaparretatik eskapo. Horixe azaltzen du Toti Martinez de Lezearen ‘Kate hautsia’ eleberriak, benetako gertaerak asmatutako pertsonaien bidez kontatuta.

 

Anjel Rekalderen ‘Dorregarai’ eleberrian, belaunaldiz belaunaldi arrazoi ezberdinengatik Bidasoa norantza batean edo bestean pasatu behar izan zutenen istorioak aletzen dira. Bigarren karlistadan Hego Euskal Herritik Lapurdira alde egindako gazte baten ondorengo bat antzeko egoeran aurkitzen da handik urte batzuetara, baina kontrako norantzan ihes egitekotan; izan ere, Frantziako armadari uko egin, eta intsumitu bihurtuta, Nafarroara hanka egiten du.

 

Hendaiako hiru kasu

 

Zer diren gauzak, nobela erakargarri hori irakurri eta hainbat urtetara, antzeko kasu bat ezagutu nuen Hendaian. Eta kazetari gisa, horren berri emateko aukera sortu zitzaidan Extefana Irastortza (sortzez Iribarren) ezagutu eta urte batzuetara, 2009ko irailean, hari egindako elkarrizketaren bidez. Zubernoa auzoko baserritar izandako amatxi olerkari horren esanetan, bere aitatxik 18 urterekin ihes egin zuen bere jaioterritik, Goizuetatik. Bigarren karlistada garaia zen. Hendaian gerizatu eta errotu zen goizuetarra, eta honen arreba bat –lanera edo– Gipuzkoara joan zen, Altzara -artean herri independentea zela-. Alabaina, halako batean Ganix (Jean) Iribarrenek -mutil goizuetarraren semea eta Extefanaren aita- beste gerra batean murgilduta ikusi zuen bere burua: I. Mundu Gerran. Armetara deitu zuen Frantziako Estatuak, eta Flandes aldera bidali zuten.

 

Zorionez, hango triskantzek ez zuten harrapatu, eta alaba bat jaio zitzaiolako 15 egunerako Hendaiara itzultzeko baimena eman zioten. Etxean zela, eta baimena bukatzear, aitak esan zion ez zuela zertan gerrara -hiltzera, beharbada- itzuli behar, eta bestelako aukera bat eskaini zion: Altzara joatea, izeba bizi zen baserrira. Beraz, emaztea eta alaba jaioberria atzean utzi, eta izebaren etxean hartu zuen aterpe Ganix gazteak. Bi urtez-edo igandero senar-emazteak Bidasoa ibaiaren ertz banatan egokitu, eta horrela elkar ikusten eta oihuka komunikatzen ibili ziren, harik eta ama, bi urte eta erdiko alaba altzoan, mendiz muga pasatu zuen arte, Berara. Gero Altzara, senarrarekin elkartzera. Han jaio zen Extefana, 1925ean, eta lau urte zituela Hendaiara itzuli zen Irastortza-Iriabarren familia. Ez zen, ordea, gerra hotsetatik libratuko. 1936ko gerra ibaiaren bestaldetik ikusi, eta berehala Hegoaldeko errefuxiatu ugari izan zituzten inguruan, Hendaiako karriketan eta kanpainetan (baserrietan). Gerra hura bukatu eta gutxira, zer eta nazien okupazio eta errepresioa. Bere familiak ez zuen errepresio zuzenik pairatu, baina hendaiar asko eraman zituzten alemanek, tortura guneetara edota kontzentrazio eremuetara. Hegoaldeko gudari eta miliziano askoren patua ere izan zen hori, hala nola Kepa Ordoki gudarien komandante irundarrarena. Honek bederen Gurseko (Biarno) kontzentrazio esparrutik ihes egitea lortu zuen, eta nazien kontrako erresistentzian Gernika Batailloia gidatu zuen gero.

 

Beste gerra bati ihesi joanda egokitu zen Lapurdin Mixel Berraren aita. Honek Astigarragakoa zuen aita, eta Espainiak Marokoko Rif eskualdean abian zuen gerrara joateko batere gogorik ez izaki, desertore egitea aukeratu zuen. Hendaian hartu zuen bizilekua, karrikan lehenik, eta Marizabalenea eta Olaso baserrietan gero.

 

Kote Ezenarro Hendaiako auzapez edo alkate izandakoak ere aita Hego Euskal Herrikoa zuen, 1936ko gerraren ondorioz errefuxiatu bilakatuta. Zenbat eta zenbat halako!

 

Gure herriaren memoria berreraikitzen ari garen honetan, eta instituzio batzuetatik ‘gatazkaren errelatoa’  idazteko hasitako lehia pil-pilean dagoen honetan (zenbaitetan ‘erre-lata’ izateraino ikuspuntu bakarra mediatikoki errepikatuta), ez legoke gaizki arestian aipatutako egoerak ere jasotzea eta antzekoak ikertzea. Guk eta datozen belaunaldiek jakin dezagun nondik gatozen eta zeren ondorio eta noren ondorengo garen. Atzerritarren eskuetan eta horien interesen mesedetan -eta etxekoen jokabide egoisten menpe ere- txotxongilo ezjakin eta inozo izateari utz diezaiogun.

 

P.S.: Extefana Irastortzari egin nion elkarrizketa duzue hemen:
http://xaun-enea.blogspot.com/2011/10/karrikakoak-frantsesez-mintzo-ziren-eta.html
Eta Gorka Knörren ‘Azken agurraren negarra’ kantua abiapuntutzat, ‘Berria’-ko ‘Matraka’ gehigarrian idatzi nuen erreportajea hemen:
http://xaun-enea.blogspot.com/2011/11/aberri-arrotzarengatik-hilak-morts-pour.html

2012ko Martxoaren 2ª

Oihana Etxebarrieta

 

Badaude egunak kalendarioan borobiltzeko modukoak, eta nik goian aipaturiko data hori borobil handiz eta morez marraztu dut.

Egun horretan Leitzan Emakume Abertzaleon V. topaketa nazionalak hasi ziren. Hiru egun izan dira, eta eduki feministaz beteta dakart maleta. Euskal Herriak egun bizi duen egoera politiko eta sozialaren aurrean, feministok egin beharreko ekarpenak lantzen eta eztabaidatzen ibili gara. Hasteko, beste herrialdeetako bizipenak ezagutu ahal izan genituen, eta amaierako egunean, gure estrategia fintzen hasi ginen. Bide luzea dugu egiteko. Eskubideen aldarrikapenak, feministak ere izan behar dutela argi ikusi genuen bertan bildutako ia 600 emakumeek.

Eskubideen bermean estrategia komun bat zehazten hasi ginen feministak, eta orain, hori ibiltzen hastea dagokigu. Inoiz baina argiago utzi dugu, herri askerik ez dugula izango herritar askerik gabeak, beraz, ekin diezaiogun bideari!

Honetaz gain, Ikoitz askatu zuten eguna izan zen ostiralekoa. Gazte independentisten kontrako sarekadan atxilotu zuten Iko. Ikasle Abertzaleakeko bozeramailea zen garaian, eta urteetan egindako lana kriminalizatu nahi izan zioten atxiloketa honen bidez. Bere delitua ikasle konprometitu eta borrokalaria izatea izan da. Harrotasunez esan dezaket, haren ondoan lanean ibili nintzela urte luzez. Kazetaritzako ikasgaietan elkarrekin pira egiten hasi ginenetik, Ikasle egunak eta baterajotzeak antolatzen amaitu genuen arte. Ikasle Abertzaleak elkartu gintuen, eta harro bezain pozik esan dezaket, ni ere bertan izan nintzela, zure alboan eta beste hainbat ikasle konprometitu eta borrokalariren alboan. Bolognaren atzaparrak erakusten saiatzen, Hezkidetza ikastaroak ehunka eskoletan ematen, Ikasle egunak ospatzen, Ikasleon nazioarteko egunak aldarrikapenez betetzen… Ohore bat da IAko kide izatea!

Bere bide berean ginen lagun ugari jota utzi gintuen 2010eko Urriaren 22ak. Goizeko ordu txikietan, ohikoa duten moduan, bere etxera sartu ziren eta ohetik aterata Madrileko zelda ilun bateraino eraman zuten bost egun amaitezin sufriaraztera. Horren ondoren, Soto del Realen espetxeratu zuten, eta beranduago Navalcarneron.

Bertan izan nuen aukera bera zu ikusteko, irribarretsu, berritsu,zure egunerokotasunaz, eta gure asteburu-pasaz hitz egiten aritu ginen besteak beste. Eta orain, berriro ere gure artean zaitugu Ikoitz! Emozionatuta nago, zu besarkatzeko momentua noiz helduko zain. Ongi etorri pitxin!

Ez gara ohiko ikasle…

12 amets, hamaika borroka, 10 urte

Oihana Llorente

 

Txikikeria bat izan da, ez hartu horrela! Nolakoa zaren, neska! Hamaika aldiz entzun ditut era honetako esamesak. Haserreak nire gorputza konkistatu eta xomorro arraro baten antzera sentitzen nintzen orduan, nirea, eta bakarrik nirea, zen arazo baten aurrean aurkitzen nintzela sinistuta.

Korrontearen kontra igeri egitea ez da lan samurra. Eta are korapilatsuagoa izan daiteke, parez pare duzun harresia, elkarrekin biribiltzen diren hesi desberdinetan sakabanatuta baldin badago. Herri gisa zapaldua, langile moduan baztertua eta emakume izateagatik ahanzturara kondenatuta. Horixe gure patua.

Hamarkada luze bat igaro da Leitza sentimendu gazi-gozo horien bilgune bilakatu genuenetik. Umezurtz ginela ulertu genuen bertan gutako askok.

Hausnarketa sakon, barre eta algara ugari, eta lan mardularen ostean Euskal Herriko Bilgune Feminista sortu zuten era askotariko emakume abertzaleek. Hain zuzen, borrokarako tresna eta topagunerako espazio bilakatuko zen armiarma sare morea.

Hamar urteetako ibilbide oparoa opari, Leitzara bertara itzuli eta leku berean ospatuko dute lagun askok bihartik aurrera Euskal Herriko Bilgune Feministaren urtemuga borobila. Eta hantxe jai eta parrandarako beta egongo den arren, urte hauetan guztietan egindakoa aztertu eta emakumeon askapenerako prozesua izango dute eztabaidagai. Besteren artean, gure mugetatik kanpo egon diren esperientziak ezagutu eta gurean bizi dugun agertoki berrian emakumeok jokatu beharreko paperaz aritzeko aukera egongo da heldu diren egunetan, baita egoera sozioekonomikoari hertsiki lotutako eztabaidak ondo baino hobeto artatzeko abagunea ere.

Hamaika egiteko ari gara. Horixe Bilgune Feministak aukeratutako leloa eta urteak egiten jarraitzeko ametsez eta borrokez beteko du asteburu honetan maleta.